W pierwszej notce dokonałem epokowego odkrycia pisząc, że “coś takiego jak obiektywizm na blogu nie istnieje”. Ten śmiały wniosek wysunąłem z prostego faktu, że niemożliwością jest pisanie w taki sposób, aby wszyscy byli zadowoleni. Podobnie jest z komercyjnymi mediami na prawie całym świecie, a już na pewno na Zachodzie. Nikt rozsądny nie oczekuje zresztą, że publicyści będą obiektywni (“obiektywna publicystyka” to oksymoron). W Wielkiej Brytanii np. tabloidy z The Sun na czele były na ogół sceptyczne wobec premiera Tony’ego Blaira. Wprawdzie mógł się pan premier obrazić na bulwarówki, ale wybrał inne wyjście. Gdy dostawał od nich zaproszenie na wywiad, grzecznie stawiał się w wyznaczonym miejscu i czasie, by odpowiadać na pytania dziennikarzy.

W Polsce panują nieco inne obyczaje, więc spróbuję jakoś wytłumaczyć dziwne zachowanie brytyjskiego premiera. Potraktował on mianowicie gazety jako środek, za pomocą którego utrzymuje się kontakt ze społeczeństwem, wychodząc ze słusznego założenia, że polityk, który nie występuje w mediach traci poparcie (“ciemny lud” o nim zapomina). Postanowił więc Tony Blair schować dumę do kieszeni i dalej rozmawiał z dziennikarzami nieprzychylnych sobie mediów. Takie postępowanie nie tylko jest w zgodzie z dominującą za granicą wykładnią dobrego wychowania, ale też wspomogło utrzymanie sporej popularności (która spadła dopiero pod koniec ostatniej kadencji). Niezależnie od brytyjskich manier Polska postanowiła oprzeć się globalizacji w sferze obyczajów, czego pionierem został brat Jarosław, były premier Czwartej Najjaśniejszej.

fot. www.daylife.com

W rodzinie Kaczyńskich w dobrym tonie leży obrażanie się. Brat Lech, prezydent, raczy obrażać się wyjątkowo często. A to za “kartofle”, a to na posła Palikota za troskę o stan zdrowia głowy państwa. Po ostatniej pielgrzymce prawdziwych Polaków na Jasną Górę prezes Kaczyński postanowił nie być gorszy od brata i też się obraził. Tym razem na stację TVN. Na rygoryzm brata Jarosława nie miał wpływu fakt, że politycy jego partii występowali we wspomnianej telewizji we wszystkich programach publicystycznych. Zdaniem prezesa “TVN łamie zasady przyzwoitości“. Członkom PiS przyzwoitość bardzo leży na sercu (czego dowodem jest np. sojusz z niezwykle moralnym Tadeuszem Rydzykiem), o czym nie pozwalają nam zapomnieć przy każdej debacie konfrontującej myślenie dziewiętnastowieczne ze współczesnym. Wypisany na sztandary konserwatyzm i czołobitny stosunek do Kościoła (Dalajlama nazywa podobną postawę “sekciarskim podejściem do religii”) mają utwierdzić społeczeństwo w przekonaniu, że to właśnie PiS jest ugrupowaniem purystów etycznych.

W imię przyzwoitości zrezygnował więc PiS z przypominania o sobie w największej prywatnej stacji telewizyjnej. Zasmuciło to pewnie posłów Cymańskiego i Kurskiego, którzy swoją karierę polityczną oparli na telewizyjnym lansie. W książce “Kontaktowi: czyli szklarze bez kitu” Grzegorz Miecugow i Tomasz Sianecki (o ich programie jeszcze za moment) doszli do bardzo podobnych wniosków.

Spory kłopot jest z Tadeuszem Cymańskim (PiS). Mieliśmy podejrzenie, że pan poseł w zaciszu domowym, sejmowym lub w pociągu relacji Malbork-Warszawa (z grodu von Jungingena pan poseł pochodzi) weruje Słownik przysłów polskich, by następnego dnia zabłysnąć jakimś niebanalnym porównaniem. To nie wszystko. Ogląda też stare, przedwojenne filmy, z których uczy się gestykulować i wyrażać w ten sposób emocje. I czyni tak przy każdej swojej wypowiedzi, a jako że jest oddelegowany przez Partię do mówienia, zdarza się to kilka, kilkanaście razy dziennie.

Wobec bojkotu musi poseł Cymański skupić się na innych mediach lub przez jakiś czas (nie dłużej niż do wyborów prezydenckich w 2010 roku) odpuścić sobie przymilanie się do kamer. Prezes Kaczyński był uprzejmy objawić bezpośrednią przyczynę swego wypięcia się na TVN. Miał nią być komentarz jednego z widzów Szkła Kontaktowego, który nazwał PiS “rynsztokowymi gnidami”. Bracia Kaczyńscy unosili się honorem już przy bardziej błahych sytuacjach. Jarosław Kaczyński tworzy więc właśnie nowy, świeży i znany jak na razie tylko w Polsce sposób na dotarcie do wyborców zasadzający się na unikaniu mediów. Im większych, tym lepiej.

Niniejszy wpis ukazuje się między jednym a drugim wakacyjnym wyjazdem. Wprowadzają one nieco chaosu do ambitnych planów rzetelnego prowadzenia bloga, ale mniejsza lub większa regularność powinna pojawić się w okolicach przyszłego tygodnia. Zapraszam.

Widmo neoendecji krąży nad Polską. Ta dzisiejsza nie ma już twarzy bojówek Młodzieży Wszechpolskiej i Obozu Narodowo Radykalnego. Te organizacje istnieją, choć, szczęśliwie, nie mają w życiu publicznym dominującej pozycji. Dzisiejsza neoendecja nie wypisuje już na sztandary antysemityzmu, choć wielu kręgom jest nadal bardzo bliski. Współczesny nurt narodowy obecny w politycznym mainstreamie ze swojego protoplasty ma przede wszystkim hurrapatriotyczne zadęcie, groteskowy patos i obsesyjne przywiązanie do katolicyzmu. Przez ostatnie dwadzieścia lat wydawało się, że z czasem Polacy pod tym względem nieco bardziej się zeuropeizują. Tymczasem wybory z 2005 roku pokazały coś zupełnie przeciwnego.

PiS wygrał wybory grając na ukrytych w polskim społeczeństwie kompleksach. Polska miała dojść do “należnej jej pozycji”, bracia Kaczyńscy odwołali się do marzeń o dumnym mocarstwie między Niemcami a Rosją. Polska w ich wizji miała nie kłaniać się sąsiadom, mogła natomiast pozwolić sobie na arogancję na arenie międzynarodowej (co najlepiej widać było na przykładzie minister Fotygi). Jak inaczej można nazwać sytuację, w której minister spraw zagranicznych nie przyjmuje kwiatów od rosyjskiego ambasadora? Jeszcze przed kampanią wyborczą z 2005 roku Jarosław Kaczyński zapowiadał, że upomni się u Niemców o odszkodowania za zbombardowanie Warszawy. Sojusz z nacjonalistycznymi mediami Tadeusza Rydzyka ułatwił natomiast dotarcie do grupy docelowej. Ta strategia marketingowa okazała się na tyle skuteczna, że umożliwiła zdobycie władzy. Wielu wyborcom spodobała się postawa w stylu “albośmy to jacy tacy”.

Być może po latach dorabiania się, po długo oczekiwanym wejściu do Unii Europejskiej (choć potem tyle razy atakowanej) społeczeństwo poczuło, że czas zaakcentować w sferze publicznej nie tylko pieniądze i dobrobyt, ale też własną narodową tożsamość. Rzecz w tym, że nie bardzo było, do czego się odwołać. Patriotyzm z lat komunizmu (który wbrew pozorom istniał, ale jego forma po 1989 roku budziła złe skojarzenia) został z gruntu odrzucony, mimo że w momentami akcentował cenne wartości pozytywistyczne, by wspomnieć choćby potrzebę edukacji w upośledzonych warstwach społeczeństwa czy wspólną pracę na rzecz kraju. A że było to wszystko przaśne i siermiężne? Było, to fakt, ale wraz z absurdalną formą wyzbyto się także i treści. Zamiast haseł pozytywistycznych mamy więc dziś czysto romantyczne: naród, religia (jedyna słuszna, rzecz jasna), duma i charakter narodowy. Efekty są mniej więcej takie, jak w słynnym marcowym orędziu prezydenta.

Zeszłoroczne wybory miały być zarazem referendum nad ogólną wizją kraju. W społecznej świadomości był to pojedynek pomiędzy formacją bardziej zachowawczą, a tą nowoczesną. Niewielu wyborców miało świadomość, że w sferze wartości często zaciera się granica między PiS a PO. Już w 2005 roku wielu komentatorów przyznawało, że nieporozumienia między dominującymi partiami był tak naprawdę jedynie sporem o stanowiska. Faktycznie, w wielu regionach współpraca między ugrupowaniami Donalda Tuska i braci Kaczyńskich ma się świetnie od lat. Umożliwiła ją właśnie wspólna sfera wartości. Platforma organizowała dla swoich członków szeroko dyskutowane w mediach rekolekcje w Łagiewnikach. To poseł PO, Stefan Niesiołowski mówił o gejach, którzy przyjechali z zagranicy aby szkalować Polskę. Hasło IV RP zostało ukute także przez posła PO, Pawła Śpiewaka. Nie w PiS, ale w Platformie padły słowa o “szarpnięciu cugli”. To wspólnym przedsięwzięciem ludzi bliskich obu partiom jest projekt Patriotyzm Jutra, mający promować i tak już dość powszechną “modę na patriotyzm” (określenie zamieszczonego na stronie felietonu Kazimierza Ujazdowskiego).

Zdj. Jola

Dziś w Metrze czytamy o kolejnej pochodnej rozbudzonej dumy narodowej, zwalaniu pomników z cokołów. Powraca właśnie idea lustracji pomników z czasów PRL. Usunięciu pozostałości po latach komunizmu ochoczo przyklasnęły zarówno PiS jak i PO. Ryszard Terlecki (były kandydat na prezydenta Krakowa, na szczęście pokonany przez Jacka Majchrowskiego) uzasadnia pomysł mówiąc, że pomniki np. Armii Czerwonej przywołują wyłącznie złe skojarzenia. Zależy jednak które i u kogo. Niezależnie jak bardzo prawica starałaby się przedstawić PRL jako lata zniewolenia i poddaństwa (którymi pod pewnymi względami na pewno były) nie należy zapominać, że to właśnie ze wschodu przyszło wyzwolenie spod okupacji hitlerowskiej. Nie można stawiać znaku równości pomiędzy Wehrmachtem a Armią Czerwoną.

Polska nie jest jedynym krajem, w którym nadal stoją pomniki żołnierzy radzieckich. W eksponowanym miejscu jednego z wiedeńskich parków znajduje się właśnie podobny monument, którego jakoś nikomu nie przychodzi do głowy rozbierać. Istnieje oczywiście wiele pozostałości po PRL, które powinny zostać usunięte, ale należy zastanowić się nad cienką granicą przebiegającą między sprawiedliwością dziejową a pisaniem historii od nowa.

“Drugiego takiego już nie będzie” – pisała tydzień temu włoska La Repubblica. To stwierdzenie jest tak adekwatne, że niemal graniczy z truzimem. Bronisław Geremek odegrał w najnowszej historii Polski rolę trudną do przecenienia. Tydzień temu na starym blogu pisałem, że trudno myśleć o nim w czasie przeszłym. Wiadomość o jego śmierci była i jest tak trudna do przyjecia, bo wydawało się, że prof. Geremek będzie z nami zawsze. Jego pogrzeb to symboliczny koniec pewnej epoki.

fot. Gazeta.pl

Powtórzę za Azraelem, “Ciężko jest pisać o Bronisławie Geremku nie wpadając w przesadę, czy hagiografię (…)”. Nie mienię się oczywiście znajomym profesora, ale jednym z najważniejszych wydarzeń w moim młodym życiu było dwukrotne spotkanie z nim w Brukseli w zeszłym roku. Miałem możlwość osobistej rozmowy z nim o tarczy antyrakietowej oraz zjedzenia kolacji w jego towarzystwie. Zapamiętałem go jako człowieka niezwykle skromnego, a zarazem ciekawego innych. Żaden temat nie był dla niego zbyt mały ani zbyt wielki, by się nim zająć.

Należał do najrzadszego gatunku polskich polityków. Był pełen poświęcenia (słynna już historia o tym jak potrafił polecieć na dyplomatyczny bankiet do Nowego Jorku i jeszcze tego samego dnia wrócić do Brukseli), a jednocześnie świetnie przygotowany do pełnienia swojej misji. Biegła znajomość czterech języków obcych (w Parlamencie Europejskim jako komplement traktowano “mówi pan po francusku jak Geremek”) i niezaprzeczalna klasa uczyniły z niego wspaniałego szefa dyplomacji, człowieka, który umiejętnie reprezentował Polskę na arenie międzynarodowej. Władysław Bartoszewski nazwał go zresztą najlepszym polskim ministrem spraw zagranicznych, z czym zgodzi się każdy, kto choć trochę interesował się polskim życiem publicznym.

W prof. Geremku najbardziej zadziwiała mnie niezwykła zdolność do przekraczania osobistych uraz. Nie będzie przesadą, jeśli napiszę, że od dziecka był prześladowany. Jako chłopiec trafił do getta, w którym zetknął się z Januszem Korczakiem. Potem nadszedł komunizm, którym początkowo, jak wielu ludzi, Geremek był zafascynowany. Zmianę przyniósł rok 1968 i interwencja Układu Warszawskiego w Czechosłowacji. Od tamtej pory aż do 1989 roku konsekwentnie walczył o zmianę (bezpieka oceniała go jako jednego z najgroźniejszych opozycjonistów). Po bezkrwawej rewolucji, która po części była też jego ogromną zasługą, zrezygnował z prawa odwetu. Chciał, aby każdy miał możliwość włączenia się w budowę nowej, demokratycznej Polski.

Do końca życia był niezwykle aktywny. Należał do największych, a jednocześnie najmądrzejszych patriotów XX wieku. Dla mnie i (bez przesady) dla milionów ludzi, nie tylko w Polsce, był niekwestionowanym autorytetem. Trudno pogodzić się z taką stratą.